مديريت و سيستمهاي اطلاعاتي
امروزه اهميت اطلاعات و اطلاع رساني بر كسي پوشيده نيست. اطلاعات بعنوان منبع اصلي قدرت و تسلط بر ديگران نقش مهمي را برعهده دارد. يكي از اساسي ترين و حياتي ترين كاربردهاي اطلاعات را مي توان در زمينه هاي مديريت مشاهده كرد. بهكارگيري اطلاعات صحيح ، دقيق و بموقع در تصميم گيري ها ، برنامه ريزي ها و ديگر مسايل مديريت ميتواند در نوع سرنوشت سازمان بسيار موثر باشد . در عصر دانش كنوني، گسترش و پيچيدگي سازمانهاي تخصصي سيستمهاي مديريت سنتي را غيركارآمد ساخته و ابزار نوين و كارآمد امروز چيزي به جز سيستم هاي اطلاعات مديريت نيست.
سيستمهاي اطلاعات مديريت ، سيستمهاي رسمي و غير رسمي كه اطلاعات قديم ، حال و مربوط به آينده ، بصورت كتبي و شفاهي ، مرتبط با عمليات داخلي سازمان و محيط آن فراهم مي سازد و سپس بهوسيله اطلاعات فراهم شده در چهارچوب زماني مقتضي بهمنظور بهكاربردن در تصميم گيري از مديران ، پرسنل و اجزا كليدي محيط پشتيباني مي كند.
اجزاي سيستم هاي اطلاعات مديريت را مي توان به صورت زير تقسيم بندي كرد:
- مديريت سيستمهاي اطلاعاتي
- سيستمهاي پردازش
- اطلاعات
مديريت سيستمهاي اطلاعات:
مديران در مقابل تبادل اطلاعات و برقراي ارتباطات و رهبري سازماني خود در نقشهاي مختلف ظاهر ميشوند، اما اين قدرت مديريت اطلاعات آنهاست كه نوع نقشي را كه بايد ايفا كنند براي آنها تعيين ميكند.
- نقشهاي مديريت در سيستمهاي اطلاعات مديريت و سازمان:
1- نقشهاي متقابل فردي:
1-1: تشريفاتي(شركت در مراسم)
1-2: رهبري(آموزش كاركنان و تصميم گيري)
1-3: ارتباطي(ارتباط با فرادستان،زيردستان،هم رديفان)
2- نقشهاي اطلاعاتي:
2-1:گيرنده(دريافت كننده اطلاعات)
2-2: نشردهنده(پخش در سازمان)
2-3: سخنگو(دادن اطلاعات به بيرون سازمان)
3-نقشهاي تصميم گيري:
3-1: كارآفريني(تاثير نوآوري)
3-2: تشنج زدايي(حل مشكلات و بحرانها)
3-3: تخصيص منابع(مالي،اعتباري،انساني و.....)
3-4: مذاكره كننده(قراردادها،....)
سيستمهاي اطلاعات مديريت((MIS در سازمانها از طريق مكانيزه كردن كامپيوتري تحقق مييابد كه ايجاد سيستم اطلاعات كامپيوتري داراي مراحل مختلفي به شرح زير است(مدل مرحله اي نولان)
1. آشنا سازي: در اين مرحله سازمان با دستگاهي به نام كامپيوتر آشنا مي شود . كاهش هزينه ها و كاهش حجم اطلاعات روي كاغذ هدف استفاده از اين دستگاه است.
2. سرايت: تعريف كاربردهاي جديد براي كامپيوتر انجام مي شود و تقاضا براي استفاده از كامپيوتر افزايش مي يابد .
3. كنترل: در اين مرحله مديريت احساس ميكند كه هزينههاي استفاده از كامپيوتر افزايش پيدا كرده است و سعي در كنترل آن ميكند كه شروع به استفاده از سيستمي با عنوان DSS(Decision Support System)مي كند.
[DSS(سيستم پشتيباني تصميم): موقعي عمل مي كند كه مسيله بروز كرده باشد . اين نوع سيستم ادامه يا مكمل سيستم گزارشهاي مديريت است كه از مدلهاي تصميم گيري و پايگاه داده هايي خاص در جهت پشتيباني از تصميمات نيمه ساخت يافته يا ساخت نيافته استفاده مي كند.]
4. جامعيت: سيستمهايي كه در دومين مرحله بطور مجزا پياده شده بودند با هم جمع شده به اين نحو كه داده ها از يك محدوده به محدودهي ديگر جريان مي يابند. سيستمهاي فرعي پردازش داده با هم جمع شده و بين سيستمهاي فرعي اطلاعات ارتباط برقرار مي گردد.
5. اداره داده: مديريت داده از اهميت پايگاه داده براي پردازش داده آگاه مي شود و نرم افزاري با وظيفه اداره داده مطرح مي گردد.
6. بلوغ: تمام اجزاي سيستمهاي اطلاعات مديريت در جاي خود قرار مي گيرند.
متخصصان اطلاعاتي مدير مراحل
پشتيباني تعريف مسئله و اهداف برنامه ريزي
سيستم كنترل تجزيه تحليل و طراحي
جمع آوري منابع MIS كنترل پياده سازي
در دسترس قرار دادن منابع كنترل عمليات رفع نقص
در جدول فوق در هنگام آغاز، كليه متخصصان اطلاعاتي مديريت را از لحاظ داده هاي مورد نياز پشتيباني مي نمايند و مديريت وظيفه تعريف مسيله و اهداف كار را دارد و سپس براي تحقق امر، برنامه ريزي لازم انجام مي گيرد.
در مرحله بعد متخصصان تجزيه و تحليل و طراحي سيستم اطلاعاتي را انجام ميدهند و مديريت كنترل روند را بر عهدا دارد.
در گام سوم منابع مورد نياز براي سيستمهاي اطلاعات مديريت توسط متخصصان جمع آوري شده و پياده سازي سيستم صورت مي پذيرد و مديريت كنترل كننده آنها است.
در گام چهارم ارايهي منابع MIS به شكل عملياتي و اجرايي صورت مي پذيرد و در اين مرحله نيز مديريت روند كار را تحت كنترل خود تا تحقق كامل دارد.
سيستمهاي پردازش:
موضوع پردازش بر دو محور داده(Data) و اطلاعات(Information) استوار است كه ميتوان از داده و اطلاعات به شرح زير ياد كرد:
- دادهها عبارتند از سمبلها و نشانهها كه نمايانگر وقايعي هستند كه اتفاق افتاده است. اين سمبلها بصورت كلمات و شكلها و ... است.
- اطلاعات عبارت است از دانش درك گيرنده از پيامي كه دريافت مي كند. اگر پيامي چنين ويژگي را نداشته باشد از نظر گيرنده داده محسوب مي شود ، اطلاعات ممكن است در شكل زباني ، علايم رفتاري يا علايم و اشكال ديگر باشد و همچنين مفهوم اطلاعات و داده نسبي است.
پردازش داده و اطلاعات شامل ثبت ، مرتب كردن ، تركيب ، محاسبه ، جمع بندي ، ذخيره ، بازيافت ، توليد مجدد و... بوده است.
اطلاعات:
پس از پردازش برروي داده ها نتيجه كار توليد اطلاعات است. اطلاعات توليد شده داراي ارزش مخصوص به خود هستند حال آنكه ارزش اطلاعات بستگي به ميزان كمكي است كه به تصميم گيري ميكند و در رفتار مديريت بهبود ايجاد ميكند.
اطلاعات در هر شرايطي داراي ويژگيهاي خاصي است كه اين ويژگيها بصورت زير است:
1- صحت اطلاعات :اطلاعات ميتواند صحيح يا غلط باشد كه در صورت غلط بودن توليد كننده اطلاعات مقصر است.
2- شكل اطلاعات: اطلاعات ميتواند بهصورتهاي مختلف مانند اطلاعات عددي ، متني و ..... باشد.
3- تناوب يا تكرار: اطلاعات معمولا هر چند وقت يكبار تكرار مي شود ، مانند ترازنامه ساليانه ، حقوق و دستمزد ماهيانه و .....
4- مربوط بودن اطلاعات: اطلاعات وقتي مربوط محسوب مي شود كه براي وضعيت خاصي مورد نياز باشد.
5- كامل بودن اطلاعات: اطلاعات وقتي كامل است كه تمام نيازهاي مصرف كننده را برطرف كند.
6- بهنگام بودن اطلاعات: اطلاعات بايد به اقتضاي زمانش باشد.
7- وسعت اطلاعات: اطلاعات ممكن است حدود وسيعي يا مقدار كمي از حوضه فعاليت را پوشش دهد.
8- مبدا اطلاعات: اطلاعات مي تواند از منابع داخلي سازمان يا خارج سازمان باشد.
9- افق زماني اطلاعات: اطلاعات ممكن است مربوط به حال ، آينده يا گذشته باشد.
10- منبع اطلاعات: منبع اطلاعات مي تواند به دو دسته زير تقسيم شود:
اوليه :
- مشاهده
- تجربي
- بررسي هاي پيمايشي
- برآوردهاي ذهني
ثانويه:
- اطلاعاتي كه از منابع خارجي خريداري مي شوند
- تهيه اطلاعات ازانتشارات ،رسانه هاي مكتوب ،ارگانها ،سازمانهاي دولتي
يكي از مهمترين راههاي ارائه اطلاعات ،تهيه گزارش اطلاعات است كه در طبقه بندي زير تهيه مي شود:
1. گزارش اطلاعات ساده: حاوي اطلاعاتي كه مديران را از اوضاع جاري يا سطح دستاوردهاي سازمان مطلع مي كند بهطور مثال : ميزان فروش روزانه.
2. گزارش اطلاعات وضعيتي(ميزان پيشرفت كار): مديران را در جريان بسياري از مسائل جاري در بحرانها قرار مي دهد و در عين حال از پيشرفتها گزارش مي دهد.بطور مثال : پيشرفتهاي رقبا.
3. گزارش اطلاعات هشدار دهنده: مبين وقوع تغييراتي است كه بصورت ظهور فرصتها،پيش بيني مشكلات و... ظاهر مي شوند. بطور مثال :نوسانات چشمگير قيمت مواد اوليه.
4. گزارش اطلاعات برنامه ريزي : اطلاعات مربوط به برنامه ريزي شامل پيشرفتهاي عمده و برنامه هايي است كه بايد در آينده آغاز شوند.مانند: برنامه هاي شركت براي بدست گرفتن سهم بازار.
5. گزارش اطلاعات عمليات داخلي: شامل شاخصهاي مهم و كليدي در خصوص عملكرد سازمان است و از موقعيتهايي گزارش ميدهد كه نتايج سلامتي يا بيماري سازمان را نشان ميدهد مانند:نرخ برگشت سرمايه.
6. اطلاعات هوشمند خارجي: اطلاعات و اظهار نظرها درباره فعاليتها در محيط يك سازمان شامل دامنه وسيعي از زمينه هاي مختلف نظير تغييرات مربوط به صنعت و رقبا ، نوسانات مالي ، شايعات و .....
7. گزارش اطلاعاتي كه توزيع خارجي دارند: شامل اطلاعاتي است كه مديران مايلند آنها را قبل از توزيع بين سهامداران و يا رسانههاي خبري مورد بررسي قرار دهند مانند گزارش ترازنامه.
در پايان بدين سخن بسنده ميشود كه توليد يا كسب اطلاعات صحيح باعث شناسايي سريعتر و بهتر عوامل و موقعيتهايي كه موفقيت و عدم موفقيت يك سازمان را تعيين ميكنند ميشود و سبب تصميم گيري صحيح مديريت در رابطه با آنها ميگردد
